www.zibaweb.com  زیبا وب ،سایت مفید برای خانواده های ایرانی

گرد آوری حمید رضا ترکمندی سایت زیباوب

پژوهش‌سرا مکاني مناسب براي شكوفايي استعدادهاي دانش آموزان


«هيچ روشي برتر از پژوهش نيست.»امام علي)ع)ضرورت واهميت تحقيق وپژوهش برکسي پوشيده نيست،  پيشرفت‌هايي که امروزه در عرصه‌هاي مختلف مي‌بينيم مرهون زحمات و تلاش‌هاي دانشمندان و پژوهشگران فعالي است که با عشق وعلاقه دروني به کشف روابط پديده‌ها پرداخته و مجموعه معلومات و اطلاعات به دست آمده را در قالب علوم مختلف ارائه کرده‌اند.
تاريخچه و آغاز فعاليت
در چند سال اخير داير شدن پژوهش‌سراي دانش‌آموزي نويد پر کردن خلاء فوق را مي‌دهد.
اين مرکز با فراهم كردن امکانات و تجهيزات لازم تأسيس شده است و با روي گشاده پذيراي دانش‌آموزان خلاق و پژوهشگر است. شرح وظايف پژوهش‌سرا: اساس نامه اين مرکز (گزارش اولين همايش مسوولين پژوهش‌سراهاي کشور شهريور 84) نشان مي‌دهد که محلي است براي رفع نياز واقعي علمي- عملي دانش‌آموزان و مي‌تواند استعدادها و خلاقيت بالقوه آنها را بالفعل در آورد. و گام بسيار مهم در جهت انقلاب علمي کشور و جهان باشد.
شرح وظايف اين مرکز به صورت ذيل عنوان شده است:
1. پيشنهاد طرح‌هاي جديد تحقيقاتي و پژوهشي
2. ارائه راهکار براي موفقيت طرح
3. آماده‌سازي آزمايشگاه و فراهم كردن وسايل آزمايش‌ها و تهيه آنها
4. برگزاري همايش‌هاي علمي حداقل هر ماه يک همايش که مقالات و طرح‌هاي تحقيقاتي در آن همايش بررسي و راهکار از جانب کارشناس ارائه ‌شود.
5. تهيه بروشور علمي هر رشته
6. برگزاري نمايشگاه از دست‌سازه‌هاي دانش‌آموزان و طرح‌هاي تحقيقاتي آنها
7. بازديد علمي دانش‌پژوهان از مراکز صنعتي و علمي
8. تهيه گاه نامه پژوهش‌سرا و درج مقالات علمي در آن
9. هدايت طرح‌هاي برگزيده به جشنواره خوارزمي

جهت عملي شدن برنامه‌ها شرح وظايف و مسؤوليت‌ها در اساس نامه برنامه سازماني به صورت جدول زير آمده است:
عملکرد اين واحد پژوهشي رادر چهار بخش که مرتبط با يکديگرند، بايدبررسي کرد.
الف- وضعيت وچگونگي انتخاب مسؤولين و کارشناسان پژوهش‌سرا وميزان علاقه وآشنايي آنها با مباني پژوهش و عملکرد آنها.
ب- روش‌هاي درست جذب دانش‌آموزان به پژوهش‌سرا و چگونگي ارتباط صحيح با مدارس.
پ- بررسي فعاليت‌هاي ديگر پژوهش‌سرا
ت- نتيجه تحقيقات و دستاوردها

هريک از موارد فوق را به‌طور اجمال بررسي مي‌کنيم: www.zibaweb.com

الف- وضعيت وچگونگي انتخاب مسؤولين وکارشناسان
نامطلوب بودن تعريف دقيق تشکيلاتي از مراکز مذکور به‌گونه‌اي است که متصديان آزمايشگاه به‌طور صوري بدون احتساب مزايا وامتيازات مربوط به کارشناسي، به کارشناس آزمايشگاه تغييرنام داده‌اند زيرا با عنايت به نامه شماره 3040/750 دفتر بودجه وتشکيلات، آزمايشگاه‌هاي مرکزي به پژوهش سراهاي دانش‌آموزي تغيير نام داده‌اند.
عملکرد وعکس‌العمل مسؤولين سازمان ونواحي آموزش و پرورش دست اندرکار پژوهش‌سرا وگروه‌هاي آموزشي نشان مي‌دهد كه شناخت دقيقي از شرح وظايف و ميزان توانايي عملي کادر اين مراکز ندارند. (نحوه انتخاب به مانند انتخاب کادر آزمايشگاه‌هاي مرکزي انجام مي‌پذيرد.)
اعضاي انتخاب شده يا از طرف گروه‌هاي آموزشي به صورت پاره وقت (6ساعت) يا دبيراني به عنوان متصدي آزمايشگاه که بعضي از آنها نيز به صورت پاره وقت (5/1 برابر ساعت موظفي) بدون در نظر گرفتن حقوق متصدي آزمايشگاه انتخاب مي‌شوند. www.zibaweb.com
نقطه قوت
جذبه کار اين مراکز به قدري زياد و زيبا است که وقتي دبيران محترم مي‌بينند که خلاء چندين ساله‌اي که مدارس ما در زمينه رهكرد تحقيقات داشت، در اين مراکز تامين مي‌شود هر يک چند مسوليت را به عهده مي‌گيرند و با همکاري بدون در نظر گرفتن شرح وظايف خود با اين چند ساعت کم، شرح وظايف پژوهش‌سرا را به خوبي انجام مي‌دهند و خستگي چند برابر تدريس در کلاس درس را تجربه مي‌كنند.
راهکار: جهت بهره وري بيشتر و چگونگي گزينش کادر مجرب و دلسوز پيشنهاد مي‌شود. ياد آوري: شايد دبيران ما که اکنون در اين مراکز خدمت مي‌کنند گاهي خود آگاهي لازم جهت اينکه يک طرح براي رسيدن به نتيجه چه مراحل عملي و تحقيقاتي بايد بگذراند و ديگر اين كه روش استخراج‌ها و استفاده از منابع هر درس چيست؟ ندارند و ممکن است عکس العمل درست انجام ندهند. - شناساندن و ارتقاي جايگاه شغلي کادر پژوهش‌سرا نزد معلمان، مسؤولان و دانش‌آموزان از طريق معرفي بيان شرح وظايف، بيان عملکرد و نقاط مثبت و قوت اين مراکز و نقشي که مي‌تواند در تحول آموزش داشته باشند که کار آنها مي‌تواند گره گشاي مشکلات کشور و نو آوري در قسمتهاي مهم اقتصادي، صنعتي و کشاورزي و... باشد، چنانکه در مراکز تحقيقاتي دانشگاهي وبالاتر جوانان ما با خودباوري کشفيات و اختراعاتي انجام داده‌اند که در بسياري از موارد جزء چند کشور برتر جهان هستند.
- نيرويي که خود باوري دارد و معتقد است «ما مي‌توانيم» بايد در اين مراکز حضور داشته باشند. از ورود نادر اشخاصي که خداي ناکرده به خودباوري لازم نرسيده‌اند يا انرژي منفي در اين زمينه دارند و يا بدون شناخت از فعاليت‌هاي اين مرکز توقع آساني کار دارند جداً جلوگيري به عمل‌ آيد.
- بدون شک رفاه معيشتي هر عضو مي‌تواند آرامش حضور او را در محيط کار فراهم بياورد و دلگرمي بيشتري باشد.
- نظارت و بازرسي فعاليت‌هاي کارگاه و آزمايشگاههاي مختلف به وسيله ناظرين مطلع و متعهد تحقيقاتي و پژوهشي گامي جهت تقويت نقاط قوت و کاهش نقاط ضعف است.
- کارشناس محترم هر رشته بايد هر گونه تقاضاي نوآوري دانش‌آموزي را جواب مثبت بدهد و فکر کند ممکن است طرح وپيشنهاد او يک خلاقيت بزرگ و ابتکار جديد باشد.
- با توجه به سن دانش‌آموزان بهتر است فعاليت‌هاي دختران و پسران همانگونه که اينک اجرا مي‌شود تفکيک و تداوم يابد و هر کارشناس کمتر از سه روز در مرکز نباشد. پاره وقتي زمينه کم کاري عده‌اي و پرکاري عده‌اي ديگر را به دنبال خواهد داشت، مخصوصا بعضي از دبيراني که از طرف گروههاي آموزشي فرستاده مي‌شوند. (با توجه به تجربه‌اي که قبلا در گروه آموزشي داشته و شاهد چگونگي فعاليت اين گروه‌ها بوده‌ام) به دليل کمي وقت اين همکاران عملا نمي‌توانند کمک زيادي كنند.
- اگر قانون گذار طبق جدول شماره يک مسوليت‌ها را تنظيم مي كند و وجود تمام کادر ذکر شده را لازم مي‌داند مسولين دست اندر کار سازمان و نواحي نبايد تعبير به راي کنند و با فاکتور گرفتن نيروها باعث شوند چند نفر متصدي آزمايشگاه (بدون مزايا) شرح وظايف تمام اعضا را با همکاري مسؤول پژوهش‌سرا انجام دهند.
ب- جذب دانش‌آموزان به پژوهش‌سرا و ارتباط صحيح با مدارس:
محور اصلي فعاليت پژوهش‌سراها دانش‌آموزان هستند و در اين رابطه دو مورد مهم است
1. جذب دانش‌آموز مبتکر و خلاق.
2. ايجاد انگيزه و علاقه‌مندي او به ادامه همکاري با پژوهش‌سرا.
در رابطه با مورد 1 در اساس نامه از وظايف يکي از معاونين است که به عنوان رابط بين آموزشگاه و پژوهش‌سرا با مدارس در ارتباط باشد. مديران، دبيران محترم ومسولين آزمايشگاه مدارس اگر در اين زمينه توجيه شوند مي‌توانند با ترتيب برنامه‌هايي دانش‌آموزان را آموزش و ترغيب كنند. با ارسال و نصب بروشورهاي تبليغاتي در مکان‌هاي مناسب آموزشگاه زمينه شرکت دانش‌آموزان خلاق و مبتکر را فراهم كنند. در اين زمينه تبليغ نقش اساسي خواهد داشت.
نقطه ضعف
پر جمعيت بودن کلاس، کم بودن ساعت درسي، زياد بودن محتواي کتب و اهميت ندادن به انجام آزمايش‌ها، اولويت آمادگي دانش‌آموزان براي شرکت در آزمون سراسري و يادگيري تئوري دروس مخصوصا در درس شيمي انگيزه همکاران محترم را کم مي‌کند. راهکار مهم: در دروس ابتدايي و راهنمايي و متوسطه از همان ابتدا مبحثي تحت عنوان آشنايي با پژوهش و تحقيقات مخصوصا در علوم تجربي، شيمي، فيزيک، زيست شناسي، نجوم.... که بيشتر جنبه آزمايشي و عملي دارند گذاشته شود تا همان گونه که قواعد راهنمايي و رانندگي را در ابتدايي مي‌آموزيم، نکات مهم رعايت بهداشت و سلامت را ياد مي‌گيريم با زمينه‌هاي تحقيق و روش فکر کردن علوم تجربي نيز بيشتر آشنا شويم و سپس در دانشگاه‌ها چند واحد درس تحقيق و پژوهش به طور اجباري براي هر رشته گذاشته شود.
يادآوري
چون مدارس به صورت چرخشي کار مي‌کنند و حضور دانش‌آموزان در پژوهش‌سرا منظم نيست بهتر است در مدارس آموزش ببينند.
راهکار ديگرwww.zibaweb.com
گاهي دانش‌آموزان و کارشناسان خود نمي‌دانند که طرح پيشنهادي آنها آيا جديد و نو است يا يک کار تکراري. بهتر است در اينترنت يک پايگاه اطلاعاتي مقالات و پژوهش‌هاي دانش‌آموزي تشکيل شود که برخي طرح‌هاي نو قابل اجرا در سطح دانش‌آموزي را و يک روش علمي مرحله‌اي براي آن به مراکز مختلف پيشنهاد کند. امکان برقراري ارتباط با آن سايت وجود داشته باشد تا به راحتي از نو بودن يا تکراري بودن طرح دانش‌آموز بتوان اطلاع پيدا کرد و يا ممکن است طرحي نيمه کاره باشد و در مراکز ديگر بر روي آن کار بشود تا بتوانيم از اين طريق از تجربيات آنها استفاده کرده و اتلاف وقت کمتري پيش آيد.
پ- بررسي فعاليت‌هاي ديگر پژوهش‌سرا و لزوم وجود مسؤولين پيش‌بيني شده در هر قسمت: اگر تمام نيروها در مرکز وجود داشته باشند و هر يک وظيفه خود را به طور حتي تقريبي انجام دهند يک انقلاب بزرگ و تحول عظيم در ارائه طرح تحقيقات وکشفيات واختراعات جديد علمي به وجود خواهد آمد و در واقع بودجه مصرفي به مانند «پاشيدن بذر مرغوب در خاک مناسب خواهد بود.»
شرکت در برگزاري نمايشگاه و دست سازه‌ها و حضور مسؤولين و تشويق آنها در حضور دانش‌آموزان اثر سازنده بسيار مهمي خواهد داشت. سازمان دهي نيروهاي پژوهش‌سرا در شهر ما در سال تحصيلي 87-86 به صورت زير بوده است:
هر چند يک متصدي تمام وقت يا چند متصدي پاره وقت سعي کردند تمام فعاليت‌ها را از آمادگي آزمايشگاه گرفته تا پذيرش طرح و حتي ارائه طرح به دانش‌آموز، تهيه بروشور علمي، تهيه مقاله و درج در گاه نامه، برپايي نمايشگاه دست سازه‌ها و طرح‌هاي تحقيقاتي دانش‌آموزان، و بازديد از مراکز صنعتي و علمي و همچنين هدايت جشنواره خوارزمي و انتخاب چند طرح تحقيقاتي، همکاري با گروه آموزشي در برگزاري مسابقات آزمايشگاهي ناحيه و استاني را به تنهايي بدون کوچکترين امتيازي انجام دادند که واقعا جاي تحسين و قدرداني از دبيران محترم دارد چنانکه انسان را به ياد زمان جنگ مي‌اندازد که هر کسي احساس مسؤوليت مي‌کرد. مثلا دبيران زن در ساعات بي‌کاري خود کلاس‌هاي دبيران مردي را که به جبهه رفته بودند، اداره مي‌کردند و ديگران اوقات فراغت خود را به تبليغات پشت جبهه و خدمت در پشتيباني جبهه سپري مي‌کردند.
کتابخانه رکن بسيار مهم در اين مرکز مي‌تواند باشد بسياري از دانش‌آموزان جهت مطالعه در محيط امن آن مشغول مي‌شوند.
ت- نتيجه گيري و شيريني به بار نشستن فعاليت‌هاي پژوهشي و تحقيقاتي پژوهش‌سرا:
- آنچه مشاهده مي‌شود يک تحول عميق و انقلاب بزرگي در اين زمينه در حال رخ دادن است.
- در مدارس دانش‌آموزي با افتخار و شهامت بيان مي‌کند که «طرح تحقيقات من موفق شده و براي ثبت آن را به تهران فرستاده‌اند.» (اين دانش‌آموز يک داروي از بين برنده زگيل ساخته است که اساتيد دارو‌سازي نيز آن را تأييد کرده‌اند.)
- دانش‌آموز ديگري عنوان مي‌کند که«معادله موج شرودينگر بايد اصلاح شود» و براي گفته خود دلائلي مي‌آورد، است. معلومات او بيشتر از يک دانش‌آموز سال دوم نشان داده مي شود.
- دانش‌پژوه ديگري يک هيتر برقي ساخته است که از اتلاف انرژي آب در داخل آن جلوگيري مي‌شود او مدعي است تا به حال 24 اختراع داشته است که طرح اخير او با تأييد کارشناسان الکترونيک به جشنواره خوارزمي هدايت شد يا ساخت ربات ردياب، ساخت ضديخ ضدزنگ با استفاده از گليسيرين به جاي اتيلن گليکول، ساخت پماد ضد سوختگي، ساخت يک نوع کود شيميايي در گروه شيمي و ده‌ها طرح و برنامه تحقيقي که مشاهده مي‌شود، نشان‌دهنده جايگاه مثبت و موفق اين مرکز يعني پژوهش سراي دانش‌آموزي است. کبري کهريزي - کرمانشاه
منابع:
1. گزارش اولين همايش مسؤولين پژوهشسراهاي دانش‌آموزي کشور شهريور84
2. نگارش مقالات پژوهشي نويسنده: پل استاپلتن ترجمه: محمد باقر شمسي
3. راهنماي اقدام‌پژوهي در آموزش و پرورش نويسنده: استاد وجه‌الله سيف‌الهي
http://www.bazyab.ir/