با توجه به استقبال جهانگردان خارجى و گردشگران داخلى طى چند سال اخير، به ويژه سالهای اخیر ، استان كردستان پذيراى مسافرانى از سراسر كشور بوده است. اين استان با توجه به سابقه تاريخى و اماكن ديدنى كه در خود جاى داده نظر بسيارى از جهانگردان و گردشگران را به خود جلب كرده است. در اين گزارش به معرفى برخى از اماكن ديدنى و جاذبه های گردشگری استان کردستان پرداخته شده است.
سنندج:

به استناد گفته مورخين، قلعه سند در سنندج را سليمان خان اردلان، والى كردستان در زمان شاه صفى (۱۰۳۸ـ۱۰۵۲ هـ .ق) آباد كرد. در گذشته به جاى شهر سنندج فعلى شهرى به نام (سير وجود داشت) كه اين كلمه در فارسى به معناى (سى سر) است. سنندج مدت چهار قرن تحت حكومت حكام موروثى خاندان اردلان بود كه نسب خود را به ساسانيان مى رساندند. مكانهاى ديدنى و جذاب اين شهر عبارتند از: مسجد دارالاحسان ـ مجموعه تفريحى پارك آبيدر ـ باغ سپيدار ـ بازار سنندج ـ عمارت آصف (خانه كرد) ـ موزه سنندج ـ عمارت خسروآباد ـ عمارت وكيل ـ حسام خان ـ قرآن نگل ـ هاجره خاتون ـ امامزاده پيرمحمد ـ امامزاده پيرعهد ـ سد قشلاق ـ درياچه قشلاق ـ پل قشلاق.
مريوان:

 اين شهر حدود يك قرن سابقه تاريخى دارد. يكى از شاهزادگان قاجار به نام فرهاد ميرزا كه كمى پيش از مشروطيت دراين شهر حكومت مى كرد قلعه اى بنا كرد كه جريان نهايى آن در كتيبه اى كه بر ديوار مسجد دارالاحسان يا مسجد جامع سنندج نصب شده است. درياچه زريوار درغرب مريوان زيبايى خاصى به اين شهر بخشيده است. از نقاط ديدنى و جذابيتهاى گردشگرى اين شهر مى توان از كوه كانى چرمه، قلعه الهام، قلعه مريوان (قلعه هلوخان)، درياچه زريوار، آبشار كويله، بازار مرزى باشماق، بازار داخل شهر و پوشش جنگلى اطراف مريوان نام برد.
سقز:

 موقعيت طبيعى و نحوه استقرار شهر در دامنه ارتفاعات و رودخانه اى كه از كنار آن مى گذرد، اين شهر را به يكى از زيباترين شهرهاى استان كردستان تبديل كرده است. نقاط ديدنى و جذاب اين شهر عبارتند از مسجد جامع كو رحمان، مسجد دومناره، بازار قديمى، كاروانسرا و بازار قديمى سقز و تپه باستانى زيويه.
بيجار:

 بيجار از مناطق بسيار زيبا و حاصلخيز استان كردستان است. درباره وجه تسميه آن آمده است ناصرالدين شاه با اميرنظام گروسى شبى در گروس به سر مى برد و مطالبى داشت كه مى خواست تا صبح توسط جارچى پخش شود اما صبح روز بعد همه مردم از آن مطلب، آگاه بودند. از اين رو آن شهر را بيجار مى گويند. چشمه آب تلخ پير مداح، برج آجرى روشقون بابا، تپه كهنه قلعه قحور، مسجد خسروآباد گروس، قلعه قم چقاى، بازار قديمى بيجار، شكارگاه و منطقه حفاظت شده بيجار از نقاط ديدنى و جذاب گردشگرى اين شهر است.
بانه: تا اواسط سده ۱۳ هجرى نام اصلى شهر بانه، «بدروژه» بود. نام بانه را از كلمه كردى (بان) به معنى پشت بام و متأثر از ارتفاعات و نحوه استقرار و موقعيت شهر بانه مى دانند .از نقاط ديدنى و جذابيتهاى گردشگرى شهر مى توان از نحله شوى، بازار بانه، مركز خريد شهر، تفريحگاه طبيعى آربابا وپوشش گياهى اطراف بانه ياد كرد.
قروه:

اين شهر در دشت وسيعى در ۹۳ كيلومترى شرق سنندج و شمال غربى همدان قرار دارد و از آغاز در طول جاده  سنندج به طرف همدان توسعه يافته است. مركز حكومت اين شهر در گذشته روستاى قصلان بود كه توسط «امان الله خان» بزرگ والى معروف كردستان احداث شده است.
كامياران:

كامياران از شهرستانهاى جديدالتأسيس استان كردستان است كه در فاصله ۶۵كيلومترى جنوب سنندج واقع شده است. ويژگيهاى عمومى، فرهنگى، مردم شناختى مردم اين شهرستان نيز مانند ساير نواحى استان كردستان است. اين شهرستان در فصول بهار و پاييز آب و هواى دلپذيرى دارد. نقاط ديدنى و جذاب اين شهر عبارتند از كتيبه باستانى تنگى ور، تپه تيانه، تپه تومره ريزه، نقش برجسته و سنگ نبشته اورامان، چشمه آب معدنى گوار، رودخانه تنگى ور، روستاى شگفت انگيز و تاريخى پالنگان. همچنين تأسيس مجتمع پرورش ماهيان سرد آبى (قزل آلا) واقع در ۴۵كيلومترى كامياران ـ مريوان در بستر رودخانه سيروان با ظرفيت ۵۶۴ تن در سال بزرگترين مجتمع سردآبى كشور به شمار مى آيد و به جذابيت منطقه افزوده است.
ديواندره:

 ديواندره از ديگر شهرهاى استان كردستان است كه در فاصله ۹۵كيلومترى شمال سنندج واقع شده است. ديواندره امروزى يكى از كانونهاى در حال توسعه روستايى است كه طى يك دهه به شهر تبديل شده است. اين شهرستان آب و هوايى معتدل دارد. نقاط ديدنى و جذاب اين شهر عبارتند از:  غار كانى ميكائيل، غار كرفتو، تفريحگاه طبيعى سارال، تفريحگاه طبيعى چهل چشمه، كوه چهل چشمه.
سروآباد:

 اين شهرستان مركز يكى از ديدنى ترين مناطق توريستى كردستان به شمار مى آيد كه به تازگى به شهرستان تبديل شده است. مناطق كهن در اطراف اين شهرستان بسيار است. آرامگاه پير شاليار به روايتى كه يكى از روحانيون زرتشتى بوده است، در روستاى اورامان تخت قرار دارد. نقاط ديدنى و گردشگرى اين شهرستان عبارتند از: تفريحگاه دزلى و درگى چشمه و آبشار معروف بل و رودخانه خروشان سيروان.

ديگر جاذبه هاى سياحتى استان:

قلعه قم چقاى :

قلعه قم چقاى در ۱۲كيلومترى روستاى قم چقاى از توابع بيجار واقع شده است. اين قلعه مانند اژدهايى باستانى و بسيار كهن به شمار مى رود كه از شاهكارهاى باارزش تاريخى است كه از گذشته هاى دور به يادگار مانده است. براساس نظريات كارشناسان ، بناى اين قلعه به سده هاى ۹ـ۸ پيش از ميلاد مى رسد. در حد غربى، دره هاى ژرفى به عمق ۱۰۰متر وجود دارد كه با راهى سنگلاخ و سخت به صفحه غربى منتهى مى شود. تنها قسمتى از قلعه كه فاقد موانع است و در حقيقت جناح قلعه را تشكيل مى دهد، احتمال دستيابى به قلعه را تا حدى آسان مى سازد. در حاشيه شمالى دره حفره اى به ابعــــاد ۵*۲*۳متر وجود دارد كه با زيبايى تمام تراشيده شده است. در شمال غربى اين حوزه پلكانى طويل وجود دارد كه سه دوره سكونت مادها، پارتها و اشكانيان را دربردارد. بر ديوارهاى تونل شرقى كه از ساخته هاى عصر مادهاست، در عصر مغول محراب كوچكى با چهار پلكان ساخته شده كه در نوع خود جالب توجه است.

حمامهاى تاريخى كردستان:

از ديگر جاذبه هاى تاريخى و ديدنى استان كردستان حمامهاى آن است. اين حمامها معمارى قديمى و بسيار جالبى دارد. به عنوان مثال مى توان از حمام عمارت آصف (خانه كرد) كه يكى از زيباترين حمامهاى غرب كشور است و حمام پاشاخان، حمام خان (ظهيرى)، حمام شجاع لشكر، حمام شيشه، حمام صلاحى، حمام عموالخالق، حمام عمارت مشير ديوان، حمام عمارت ملالطف الله شيخ الاسلام، حمام عمارت وكيل، حمام وكيل الملك در سنندج و حمام حسن آباد در روستاى حسن آباد سنندج و حمام خدرى در شهر بانه و حمام تصلان در ۵كيلومترى شمال شهر قروه نام برد.

مسجد و قرآن نگل كردستان

نگل مركز دهستانى به همين نام از توابع بخش كلاترزان سنندج است كه در ۶۵كيلومترى غرب سنندج و در مسير جاده سنندج ـ مريوان قرار دارد. در كتابهاى تاريخى از جمله حديقه ناصريه مطالبى به اين شرح آمده است: «در يكى از روستاى اين بلوك كه نگل ناميده مى شود مسجد قديمى به نام مسجد عبدالله عمران وجوددارد. در داخل مسجد روستاى نگل، قرآنى خطى از دوران گذشته وجود دارد كه بنا به اعتقادات و باورهاى مردم يكى از چهار قرآن خطى كه در زمان خليفه سوم به رشته تحرير و به چهار اقليم دنيا فرستاده شده است. به همين دليل مردم اعتقاد زيادى به اين كلام الهى دارند و براى حل مشكلات و گرفتاريهاى زندگى خود از آن يارى مى جويند. در اين ديار مردم قسم دروغ به اين قرآن را گناهى بزرگ و نابخشودنى مى دانند. چگونگى انتقال اين قرآن به روستاى نگل روشن نيست. اما با توجه به گفته ها و حكايات عامه، اين قرآن در دوران صفويه از دل خاك بيرون آورده شده است و از آن زمان در مسجد قديمى روستا به منظور زيارت اهالى نگهدارى مى شود.

غار باستانى كرفتو

غار كرفتو در شهرستان ديواندره در ۷۲كيلومترى شرق شهرستان سقز قرار دارد. با توجه به تحقيقات به عمل آمده، در دوران (مزوزوييك) كرفتو در زير آب بوده و در اواخراين دوره ارتفاعات آن از آب خارج شد. غار كرفتو از غارهاى آهكى و طبيعى است كه درادوار مختلف جهت استفاده و سكونت انسان تغيير حالت داده و به معمارى صخره اى در چهارطبقه در دل كوه حفر شده است. طول غار حدود ۷۵۰متر است و راههاى فرعى متعددى از آن منشعب مى شود. در طول اين غار تغييرات و دگرگونى هاى عمده و دخل و تصرفات بسيار در آن به وجود آمده و حجاران هنرمند، به زيبايى فضاهايى را در مدخل هاى غار تراشيده و اتاقها، راهرو و دالانهاى متعددى را به وجود آورده اند. اين غار در سال۱۳۷۹ گمانه زنى شده با بررسى باستان شناختى در محوطه بيرون و داخل غار آثارى از دورانهاى مختلف به دست آمد. كشف تراشه اى سنگى در طبقه چهارم و محوطه بيرون غار مى تواند نشانه اى از استفاده انسانها در دوران پيش ازتاريخ از اين غار باشد.

عمارت سالار سعيد (موزه سنندج):

يكى از بناهاى تاريخى استان كردستان كه از جاذبه هاى ارزشمند جهانگردى نيز برخوردار است. عمارت سالار سعيد است كه در حال حاضر به موزه تبديل شده است. اين بنا در اواخر حكومت ناصر الدين شاه قاجار به وسيله ملالطف الله شيخ السلام، يكى از علماى معروف اهل سنت در دوره قاجار، احداث شد كه بعدها به مالكيت سالار سعيد سنندجى درآمد و به نام وى معروف شد. شيوه و سبك معمارى و ساخت اين عمارت از معمارى دوره قاجار تأثير گرفته است. اين موزه شامل بناى اصلى و حياط است. جالب ترين قسمت بنا ارسى بزرگ تالار است كه چهارسال وقت صرف ساختن آن شده است. اين ارسى هفت لنگه دارد و شاهكارى از هنرهاى چوبى است. پس از انقلاب اسلامى به علت نامعلومى در پى يك آتش سوزى خسارتهايى به ارسى ها و سقفهاى اين بناى تاريخى وارد شد. درحال حاضر اين خرابى ها بازسازى و تعمير شده و بنا زيبايى اوليه خود را بازيافته است.

خانه آصف وزيرى (خانه كرد):

 يكى از آثار دينى و تاريخى سنندج (خانه آصف) است كه در مركز شهر به سنندج واقع شده و قدمتى ۱۳۰ساله دارد. اين عمارت از لحاظ گچ بريها و ارسى هاى قديمى بسيار زيبا است. سبك معمارى، سنگهاى تراش خورده و برجسته و طاقهاى هلالى اين ساختمان منظره اى بديع و قابل تحسينى به وجود آورده است.
عمارت خسروآباد: عمارت خسرو آباد در بلوار شبلى (خسروآباد) شهر سنندج واقع است كه تاريخ بناى اوليه عمارت و باغ آن به صورت دقيق مشخص است. در سال۱۲۲۳ هـ.ق امان الله خان اردلان حكمران مقتدر كردستان براى فرزندش خسروخان ناكام بخشهاى ديگرى را به اين بنا اضافه كرد و داراى دوبخش قصر سلطنتى و فضاى بيرونى است. تزئينات معمارى اين بنا شامل گچ بريها، آجرى كارى، ارسى هاى زيبايى است. عمارت خسروآباد شاخص ترين بناى استان كردستان است كه به عنوان مقر حكومت واليان اردلان مورد استفاده قرار مى گرفت.

موسيقى و رقص محلى

موسيقى كردستان با پشتوانه غنى تاريخى در ميان موسيقى كشور، پيشرو و ممتاز است. ارتباط موسيقى با زندگى مردم در مراسم مختلف قابل مشاهده است. موسيقى محلى وعرفانى كردستان همانند يكى از نيازهاى اوليه زندگى و فعاليت مردم است، اساساً كردستان را پايتخت موسيقى و عرفان ايران مى دانند. رقص محلى (هه ليه ركى) از اصيل ترين رقصهاى محلى دنياست كه نشأت گرفته از فرهنگ و تمدن كردها و بر آمده از باورهاو اعتقادات مردم است.از خصوصيات مهم رقص كردى دسته جمعى بودن، هماهنگى نفرات و حركات موزون است. نفرات رقصنده دستهاى يكديگر را به منزله اتحاد و همدل بودن مى گيرند و با ابهت و وقار خاصى مى رقصند. پوشيدن لباسها و كفشهاى يك دست و يك رنگ محلى نفرات رقصنده جلوه و زيبايى خاصى به رقص مى دهد.

نقل از روزنامه ايران 9 ارديبهشت 83, لبخند آفرينش در كردستان  ,نوشته (محمد لطيف حسيني نسب)

اين قسمت از كتاب ارزشمند  سيماي گروس , تلخيص شده است .

كردستان كنوني

كردستان كنوني يكي از استانهاي معروف و حاصلخيز كشور ايران ، با مساحتي حدود 17857 كيلومتر مربع در شمال غرب ايران بي 34 درجه و 43 دقيقه تا 36 درجه و 26 دقيقه عرض شمالي و 45 درجه و 31 دقيقه تا 48 درجه و 19 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرنويچ قرار دارد . اين استان از جانب شمال به استانهاي آذربايجان غربي و زنجان ، از شرق به استانهاي زنجان و همدان ، از جنوب به استانهاي كرمانشاه و همدان و از غرب به كشور عراق محدود است بر اساس تقسيمات كشوري در حال حاضر داراي 6 شهرستان ، 10 شهر و 19 بخش ، 76 دهستان و 2025 آبادي است . بر اساس نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن مهرماه سال 1365 جمعيت استان كردستاتن 1078415 نفر بوده است كه از اين تعداد 70/37 درصد نقاط روستايي سكونت داشته اند .

بر اساس نتايج مقدماتي طرح آمارگيري جمعيت در سال 1370 ، جمعيت اين استان در اين سال به 1230560 نفر رسيده است ، از اين تعداد 586973 نفر در نقاط شهري و 643587 نفر در نقاط روستايي سكونت داشته اند .

ولي طبق آخرين سرشماري نفوس و مسكن آبان 1375 و اعلام آن به وسيله ي استاندار كردستان از رسانه هاي عمومي ، جمعيت اين استان به 1500000 نفر رسيده است .

شهرستان هاي استان كردستان

شهرستانهاي استان كردستان عبارتند از : سنندج ، سقز ، بانه ، بيجار ، قروه ، ميانه ، مريوان .

بايد دانست آنچه به نام « استان كردستان » كنوني خوانده مي شود غير از « كردستان به مفهوم نژادي آن » است . كردستان از نظر نژادي ناحيه ي وسيعي است كه حد شمالي آن دامنه هاي جنوب فلات ارمنستان و حد جنوبي آن به شمال غربي ، ششصد تا هزار كيلومتر عرض آن و يكصد و بيست الي چهار صد كيلومتر و تا 48 درجه ي طول شرقي گرينويچ « نصف النهار لندن ) ممتد است و اين ناحيه ي وسيع كه داراي عوارض مختلفه ي جغرافيايي مانند كوه هاي صعب العبور ، فلات هاي مرتفع و جلگه هاي حاصلخيز ، رودخانه هاي متعدد و مناظر طبيعي است ، ميان سه دولت ايران و عراق و تركيه تقسيم شده است .

جغرافياي كردستان قديم

ابتدا ولايت كردستان قديم از كنار درياي هرمز { = خليج فارس }‌ است كه بر ساحل درياي هند واقع شده و از آنجا به خط مستقيم كشيده مي آيد تا به ولايت ملاطيه { = در شمال حلب واقع در سوريه } و مرعش { = شيراز مركز استان فارس } منتهي مي گردد و در جانب شمالي اين خط ، ولايت فارس و عراق عجم { = نواحي مرزي كوهستاني ميان عراق و        ايران } و آذربايجان و ارمن صغري و ارمن كبري { = تمام نواحي ولايت ازنه و قفقاز } است و طرف جنوبي آن عراق عرب { = بغداد و بصره } و موصل و ديار بكر قرار گرفته است .

وليكن « كردستان كنوني ايران » فلات مرتفعي است واقع در مغرب ايران كه از شمال محدود است به فلات جنوب آذربايجان و حوزه ي درياچه ي اروميه ، از مشرق به همدان و خاك افشار و از جنوب به دره ي رود دياله و در مغرب حد فاصل طبيعي ما بين اين فلات و جلگه بين النهرين عراق ، دره ي رود دجله است .

سرزمين كردستان از هر طرف به وسيله ي كوه هاي بلند محصور شده و قسمت جنوب غربي آن به انضمام جنوب شرقي كه در حوزه ي دجله و فرات واقع شده ، همه ي جلگه و چشمه سار و اراضي حاصلخيز است كه رودخانه ها و چشمه هاي طبيعي آنها را دائر و مشروب مي نمايد . كوه هاي بلند كردستان همان كوههاي طرف شمال شرقي است كه سلسله جبال زاگرس هم به آنها منتهي مي شود .

غالب كوه ها را جنگل هاي طبيعي پوشانيده و از طرف اراضي سبز و خرم آنها را احاطه كرده است . نعمت هاي طبيعي ، اصول زندگاني را در اين سرزمين براي سكنه ي آن به آساني فراهم نموده و آب و هواي خوب تابستاني و كوه و صحراهاي با صفاي ييلاقي و قشلاقي بر جاذبه ي طبيعي آن افزوده و معادن و گنج هاي طبيعي دست نخورده ي آن ، توجه زمين شناسان و باستان شناسان را به خود جلب كرده است .

جغرافياي سياسي كردستان

ناحيه اي كه امروزه كردستان ناميده مي شود تا قرن هفتم هجري به اسامي مختلف ناميده خوانده شده است و نام كردستان ظاهراً در اواخر دوره ي سلجوقي ( سال 590 قمري ) به ولايات واقع در بين آذربايجان و خوزستان ( يعني همدان ، دينور ، كرمانشاهيان در مشرق زاگرس و ولايات شهر زور و سنجار در مغرب اين سلسله ) اطلاق گرديده است . زيرا تا آن تاريخ كتابهاي جغرافيا ، اين شهرها جزو بلاد جبال و جزيره ي دياربكر ذكر شده است و هيچ يك از جغرافي نويسان ايراني و عرب تا قرن هفتم هجري ذكري از كردستان به ميان نياورده اند و اولين بار به نام كردستان در كتاب نزهه القلوب حمدالله مستوفي ، تأليف شده و به سال 740 هجري قمري ديده مي شود .

در ايران ، قبايل كرد در كرمانشاهان و گروس و سنندج و بعضي و بعضي از نقاط آذربايجان يعني اروميه ، اشنويه ، سردشت ، سلماس ، خوي و ماكو سكونت دارند و اغلب نواحي مرتفع كوهستاني را مسكن خود قرار داده اند . عده اي نيز از كردهاي مغرب به نقاط ديگر ايران كوچيده و يا كوچانده شده اند . در مشرق ايران نواحي قوچان و بجنورد در شمال دره گز ، ورامين ، منجيل ، قزوين و در جنوب غربي پشتكوه در جنوب بختياري و بعضي نواحي فارس و كرمان مسكن ايالات كرد است . اين عده با آنكه به قبايل و شعب مختلف شده اند و داراي مذهب و عقايد گوناگون هستند ، عموماً از يك نژاد و تابع حكومت مركزي ايران مي باشند .

پيشينه ي تاريخي كرد

يكي از شعبه هاي مشهور نژاد آريايي كه محققان را در آريايي بودن آنها شكي باقي نيست كردان هستند . كرد يكي از شاخه هاي درخت كهنسال بروند نژاد ايراني است كه چند هزار سال قبل از ميلاد مسيح از شمال غربي و شرقي به طرف درياي خزر و اطراف كوه هاي زاگرس و آرارات آمده اند .

كلمه كرد از جمله كلماتي است كه با عمر ساكنين غربي آسيا از دوره ي تاريخ قديم پا فراتر گذاشته و به عصر حجر هم رسيده است . تحقيقات زمين شناسي ثابت مي كند كه انسان هاي عهد حجر قديم اين ناحيه از فلات ايران ، در غارها و شكافهاي كوه ها زيست مي كرده اند . ادواتي كه از اقوام دوره ي موسترين از سليمانيه به دست آمده با ابزار و آلاتي كه از غار كرفتو به وسيله « راولين سن » كشف و مورد مطالعه قرار گرفت شباهت دارد . اين شواهد كاملاَ آشكار مي سازد كه دوران اين غارها با آخرين پيشرفت عصر يخبندان مقارن بوده است . از هزاره ي سوم پيش از ميلادي در آثاري كه به زبان هاي سومري و آكدي بهدست آمده از اقوامي ياد مي شود كه در كوهستان هاي غربي ايران ساكن بوده اند ، عمده ي اين قبايل عبارتند از : هوريان ، لوبيان ، كاسيان ، و گوتيان .

بههر حال كردان از قديمي ترين نژاد آريايي هستند كه از دير باز در سرزمين ايران به سر مي برند و محل سكونتشان به سياه شهرت يافته است .

« شولگي » Shulgi يكي از جهانگشايان معروف عهد باستان ( 2272 – 2226 قبل از ميلاد ) و يكي از سلاطين بزرگ و نامدار سومين سلسله ي پادشاهي « اور » پس از جلوس به تخت سلطنت به توسعه ي كشور خود همت گماشت و در سال 28سلطنتش ولايت آنشان { آنزان } را گرفت و در سال هاي آخر سلطنتش چون سكنه ي كوهستان كردستان ( زاگرس ) طغيان نمودند ، مكرر به آن سامان لشكر كشي كرد و بسياري از نقاط آنجا را به باد غارت داد ... در اين هنگام « گيميل سين » براي تحكيم قدرت خويش سرزمين منقلب كردستان را به دست اميري توانا به نام وارادننر Waradnannar داد .

بدين طريق ملاحظه مي شود كه اولين بار در تاريخ عهد باستان ، يك كتيبه اي از وارادننر ، كه مربوط به چهار هزار سال پيش است ، نام و عنوان كرد مشاهده مي گردد . تورودانژن Thurea daangun اين مطلب را از جمله ي آشور شناسي فرانسه جلد پنجم ، ( 1902 – 1898 ميلادي ) نقل كرده است و قرائت وي موردتأييد محققان قرار گرفته است .

از ميان اقوام ايراني ، كردان بيش از همه سالم و دست نخورده مانده اند زيرا مكان آنها كوهستاني صعب العبور است و كمتر معبر نژاد مهاجم واقع شده است ولي نبايد تصور كرد كه محل اقامت اكراد منحصراً كوهستان هاي زاگرس است بلكه آنان به همه ي اطراف پراكنده شده اند ، قسمت وسطي و علياي شط دجله  تمام خاك آشور قديم و بخشي از ارمنستان را جزو قلمرو اين نژاد بايستي شمرد . در حقيقت وسعت حوزه ي نژادي كرد ، بيش از قلمرو و سياسي آن طايفه است .

از نويسندگان نژاد شناس سلف ، ريچ Rich از لحاظ ساختمان طبيعي ، اكراد را دو طايفه شمرده است : يكي چادر نشينان ، كه چوپان و رمه بان و سلحشورند و آنها را آسيرتا Assirta  ناميده است ، ديگر ده نشينان و كشاورزان كه به نام گوران خوانده است .